Medicatieveiligheid raakt iedereen die met zorg te maken heeft.
Het gaat niet alleen om de kwaliteit van geneesmiddelen, maar vooral om het juiste voorschrijven, verstrekken en gebruiken ervan. Elke dag worden in Nederland miljoenen medicijnen gebruikt. Als dat goed gebeurt, dragen ze bij aan herstel en kwaliteit van leven. Maar wanneer er fouten optreden, zoals een verkeerd medicijn, een onjuiste dosering of onjuist gebruik kunnen de gevolgen groot zijn.
Medicatierisico’s
Het belang van medicatieveiligheid zit in het voorkomen van risico’s. Medicatiefouten kunnen leiden tot ziekenhuisopnames of zelfs blijvende schade bij de patiënt. Daarom is zorgvuldig handelen van zorgverleners essentieel, net als heldere afspraken en goede samenwerking tussen zorginstellingen. Risicovolle situaties als gevolg van het gebruik van medicatie kunnen worden voorkomen door adequate zorg toe te passen, onder andere rond de volgende items:
- Medicatiereview (beoordeling)
- Medicatieoverdracht
- Verantwoord voorschrijven (EVS), de toediening en registratie in een zorginstelling/afdeling
- Verantwoorde opslag/bewaring van medicatie
Wat wordt verstaan onder medicatiereview (medicatiebeoordeling)?
Een medicatiebeoordeling (ook wel medicatiereview) is een systematische en gestructureerde evaluatie van alle medicijnen die een patiënt gebruikt. Het doel is om te beoordelen of elk medicijn:
- nodig is
- effectief is
- veilig is
- geneesmiddelinteracties heeft
- goed wordt gebruikt (juiste dosis, juiste tijd, juiste toedieningsvorm)
De beoordeling wordt meestal uitgevoerd door een apotheker, vaak samen met de huisarts
en de patiënt.
Wat is medicatieoverdracht en waarom is het cruciaal voor medicatieveiligheid?
Een cruciaal onderdeel van medicatieveiligheid is medicatieoverdracht. Patiënten verplaatsen zich regelmatig binnen de zorgketen: van huisarts naar ziekenhuis, tussen specialisten of van ziekenhuis naar verpleeghuis en weer terug. Bij elke overdracht moeten actuele en volledige medicatiegegevens meegaan. Onvolledige of verouderde informatie is een van de grootste oorzaken van medicatiefouten. Goede communicatie, duidelijke vastlegging en gebruik van digitale systemen spelen hierbij een sleutelrol.
Wie houdt er zorgbreed toezicht op zowel de veiligheid van geneesmiddelen als op het veilige gebruik van geneesmiddelen in instellingen als verpleeghuizen, gehandicaptenzorg en geestelijke gezondheidszorg?
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt zorgbreed toezicht op zowel de veiligheid van geneesmiddelen zelf als op het veilige gebruik ervan binnen de zorg. Inzake het veilig geven en toepassen van geneesmiddelen voor de GGZ, Jeugdzorg,
Verpleeghuiszorg, zorg thuis, publieke gezondheidszorg en zorg voor asielzoekers en justitiabelen gebruikt de IGJ nu onder andere de volgende veldnormen of standaarden:
- Toetsingskader Medicatieveiligheid, medicatieveiligheid in de maatschappelijke zorg
- Normenkader voor zorg thuis, in de wijk en het verpleeghuis, Toezicht op de verpleging en verzorging
- Toezicht op zorgnetwerken rond cliënten in de thuissituatie
- Toetsingskader Digitale Zorg, De inzet van digitale zorg door zorgaanbieders
- KNMP-Richtlijn Medicatiebeoordeling
- Richtlijn Overdracht van Medicatiegegevens in de keten
- Richtlijn Elektronisch voorschrijven
- Handreiking verantwoordelijkheidsverdeling in de zorg
Hoe is verantwoordelijkheidstoedeling geregeld?
Iedere zorgaanbieder draagt verantwoordelijkheid om te werken volgens vastgestelde normen. Alleen door gezamenlijke aandacht, zorgvuldigheid en voortdurende verbetering kan medicatieveiligheid structureel worden geborgd – voor veilige, verantwoorde en betrouwbare zorg.